Lit w diagnostyce Choroby Afektywnej Dwubiegunowej

W wielu laboratoriach, które dostarczają wyniki dla psychiatrów badanie litu jest codziennością. Dla innych będzie to przypomnienie jak istotne jest oznaczanie tego parametru.

Właśnie sole litu były pierwszym lekiem normotymicznym wprowadzonym do obiegu, których celem jest ustabilizowanie nastroju. Leki te mają możliwości utrzymywania nastroju w granicach normy, a jednocześnie zapobiegają jego wahaniom. Mechanizm działania nie jest do końca poznany (wskazuje się m. in. koncepcję wpływu na monofosfatazę inozytolu lub kinazę proteinową).

Głównym zastosowaniem litu jest zapobieganie chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD). Jest to zespół zaburzeń, w których występują naprzemiennie manie, depresje lub epizody mieszane, przedzielone okresami bezobjawowymi. W zależności od przyjętych kryteriów rozpoznania, rozpowszechnienie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych wynosi 0,4–1,5% populacji. Początek przypada zwykle na trzecią dekadę życia, w równym stopniu występuje u kobiet i mężczyzn. Leczeniem z wyboru jest farmakoterapia z zastosowaniem leków normotymicznych (stabilizujących nastrój).[1]

Epizody ChAD:

  1. Epizod depresyjny, który silnie związany jest z utratą radości do życia, zmęczeniem, problemami z koncentracją oraz myśleniem i zapamiętywaniem, obniżeniem nastroju, unikaniem kontaktu z rodziną czy znajomymi, wycofaniem z życia rodzinnego, spadkiem energii oraz aktywności w ciągu dnia, spowolnieniem procesów myślowych oraz problemami z wykonywaniem i podejmowaniem się najprostszych zadań (np. zmycie naczyń, kąpiel, wstanie z łóżka, rozmowa z drugą osobą).  Dodatkowo mogą pojawić się problemy z pamięcią oraz zapamiętywaniem, pacjent potrafi przesypiać cały dzień oraz noc, ma problemy z pobieraniem i trawieniem pokarmów, jest lękliwy i spięty. Co ważne, jego nastawienie do całego świata i ludzi potrafi być bardzo negatywne.
  2. Epizod maniakalny, który charakteryzuje się nadmiernym poczuciem radości, euforii i dobrego humoru (w większości przypadków zachowanie to nie jest odpowiednie do sytuacji, w której pacjent się znajduje), ten stan bardzo szybko i niespodziewanie może przejść w nerwowość, drażliwość a nawet agresję. Zdarza się, iż w epizodzie manii, osoba chora staje się dominująca i władcza, narzuca swoje poglądy, przekonania oraz plany innym osobom. Sytuacja, w które potrzeby pacjenta nie są natychmiast zaspokojone prowadzi do nadpobudliwości ruchowej, agresji słownej i/lub fizycznej oraz widocznego niezadowolenia. Pacjenci, wspominają także o tzw. gonitwie myśli i słów oraz o silnym pobudzeniu w tym okresie choroby.
  3. Epizod mieszany, związany jest z jednoczesnym występowaniem zarówno objawów depresji jak i manii. Stany mieszane są zawsze bardzo wnikliwie obserwowane i oceniane przez lekarzy oraz terapeutów. Pacjenci bowiem reprezentują zachowania i myśli samobójcze – co jest dla nich szczególnie niebezpieczne.

Pamiętajmy, by osobę dotkniętą chorobą afektywną dwubiegunową nie oceniać za jej zachowanie a starać się zrozumieć i wspierać. Zachowania wymienione wyżej nie są celowe i skierowane przeciwko nam lecz są wynikiem choroby.[3]

Diagnostyka litu

Poziom litu oznacza się w surowicy krwi. Za normę uznaje się wartości pomiędzy 0,6, a 1,2 mmol/l.[4] Badanie służy do monitorowania poziomu litu w organizmie i aby zapobiec zatruciu przy przedawkowaniu pacjent powinien zgłaszać wszelkie niepokojące zmiany i skutki uboczne do swojego lekarza prowadzącego. Wtedy można dobrać skuteczną (indywidualną) dawkę terapeutyczną. Przedawkowanie litem może prowadzić do zatrucia organizmu, natomiast zbyt mała dawka może spowodować brak istotnych (korzystnych) zmian w chorobie afektywnej dwubiegunowej.

Lit jest usuwany z organizmu głównie przez nerki. Długotrwałe przyjmowanie leku obarczone jest ryzykiem upośledzenia czynności nerek. Ze względu na zmniejszone wydalanie, u pacjentów z chorobą nerek stężenie litu może być podwyższone. Lekarz prowadzący zleca odpowiednie oznaczenia takie jak stężenie azotu mocznika (BUN) i kreatyniny we krwi w celu monitorowania czynności nerek. U pacjentów leczonych litem wystąpić może niedoczynność tarczycy, w związku z tym często zleca się regularne oznaczenia hormonu TSH w celu monitorowania czynności tarczycy. U kobiet ciężarnych przyjmujących lit występuje zwiększone ryzyko rzadkiej wady zastawki serca u płodu i dlatego kobiety leczone litem, które planują zajść w ciążę powinny porozmawiać o tym z lekarzem.[5]

Wiele leków – przepisanych przez lekarza, jak również dostępnych bez recepty oraz suplementów diety – może spowodować wzrost lub zmianę stężenia litu we krwi. Są to między innymi środki przeciwzapalne jak ibuprofen czy naproksen oraz środki odwadniające jak hydrochlorotiazyd i furosemid. Leki wzmagające skutki uboczne litu to środki przeciwpsychotyczne jak klozapina i olanzapina, leki przeciwnadciśnieniowe jak blokery kanału wapniowego i inhibitory konwertazy angiotensyny oraz leki przeciwpadaczkowe, jak karbamazepina. Stężenie litu obniżyć może teofilina i kofeina w dawkach leczniczych.[5]

Stężenie litu może wzrastać, a skutki uboczne nasilać się wraz z ubytkiem soli z organizmu, jak na przykład w przypadku wyeliminowania soli z diety, nadmiernego pocenia się lub w chorobach z wymiotami lub biegunką.[5]

Ciekawostki

U ponad 90% pacjentów po pierwszym epizodzie występują nawroty. Zakres liczby nawrotów jest duży, od 2 do 30 (najczęściej 6 do 10). Zaburzenie afektywne dwubiegunowe z częstą zmianą faz występuje u 15–20% chorych. Od 10% do 15% chorych popełnia samobójstwo[6]. ChAD występuje głównie u osób genetycznie predysponowanych. Zgodność występowania zaburzenia wśród bliźniąt monozygotycznych (jednojajowych) wynosi od 65 do 75%, u bliźniąt dwuzygotycznych (dwujajowych) 14%.

 

Piśmiennictwo:

  1. Kryszkowski J. Lit – minerał, który leczy. Medforum psychatria.pl
  2. Goodwin G.M. Evidence-based guidelines for treating bipolar disorder: revised third edition Recommendations from the British Association for Psychopharmacology. J Psychopharmacol. 2016 Jun; 30(6): 495–553.
  3. Kucperska M.J. Czym jest Choroba Afektywna Dwubiegunowa ?. Medforum psychiatria.pl
  4. Optimal Dosing of Lithium, Valproic Acid, and Lamotrigine in the Treatment of Mood Disorders , Primary Psychiatry. 2009;16(10):37-42 .
  5. http://www.labtestsonline.pl/tests/Lithium.html?tab=3
  6. Pużyński S. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Psychiatria. T. 2. Wrocław: Urban & Parner, 2011, s. 339–342.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *